//
ΠΕΙΡΑΙΑΣ

(Σημειώσεις για τους παλιούς κινηματογράφους του Πειραιά με στοιχεία από το βιβλίο του Νίκου Θεοδοσίυ «Στα παλιά τα σινεμά».)

Ο  θεατρικός επιχειρηματίας Αναστάσιος  Τσόχας έχτισε το 1884, σε σχέδια του Ερνστ Τσίλλερ, το καλοκαιρινό θέατρο Τσόχα στην Καστέλλα. Το θέατρο καταστράφηκε δυο φορές από πυρκαγιά το 1885 και 1887 αλλά ο Τσόχας το ξανάχτισε αμέσως. Στο θέατρο Τσόχα πραγματοποιήθηκε το 1899 η πρώτη προβολή κινηματογράφου στον Πειραιά. Η προβολή γίνεται από τους Αδελφούς Ψυχούλη.

(Οι  αδελφοί Ψυχούλη  κατάγονταν από το Βόλο και  αποφάσισαν  να ασχοληθούν επαγγελματικά με τον κινηματογράφο στις αρχές του 1899. Θεωρούνται οι πρώτοι έλληνες κινηματογραφικοί επιχειρηματίες, οι πρώτοι πλανόδιοι κινηματογραφιστές. Το Μάρτιο του 1899 έρχονται στην Αθήνα με τη φορητή μηχανή τους και δίνουν παραστάσεις στο θέατρο Βαριετέ. Και συνεχίζουν σε Πειραιά, Πάτρα, Ερμούπολη κλπ, όπου υπάρχει διαθέσιμος χώρος, καφενεία ή θέατρα.   Καθώς το κινηματογραφικό θέαμα δεν φτάνει να καλύψει μια ολόκληρη παράσταση αυτή συμπληρώνεται με μαριονέτες «Νευρόσπαστα συστήματος Χόλδεν» και τον «μέγα Παρισινόν  φωνογράφο συστήματος Lioret»)

Ο Ν. Αξαρλής στο βιβλίο του «Δημοτικό Θέατρο  Πειραιά» σημειώνει:

Το θέατρο Τσόχα χτίστηκε στην οδό Καρατζά στο χώρο όπου σήμερα υπάρχει σχολικό συγκρότημα. Στο Μεσοπόλεμο το θέατρο μετατράπηκε σε πίστα πατινάζ και καλοκαιρινό κινηματογράφο με τουλάχιστον δυο ονόματα, Εθνικόν και Πειραϊκόν. Μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο λειτούργησε ως καλοκαιρινός κινηματογράφος με το όνομα Αελλώ. Στο διάστημα 1950-1970 δόθηκαν τακτικά παραστάσεις από διάφορους θιάσους βαριετέ.

Το Μάρτη του 1901, για δέκα περίπου μέρες, δίνει παραστάσεις στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά ο «Ηλεκτρικός Γαλλικός Κινηματογράφος» του κ. Continsouza ο οποίος ξεχωρίζει πέραν των άλλων αρετών του για το πρωτοφανέρωτο αλλά και σπάνιο διεθνώς φαινόμενο: να διευθύνεται από γυναίκα!

…ο Ηλεκτρικός Γαλλικός Κινηματογράφος υπό την διεύθυνση Continsouza θεωρείται ως ο τελειότερος και περιεργότερος των μέχρι τούδε ελθόντων εν Ελλάδι. Τον κινηματογράφον τούτον διευθύνει Γαλλίς κυρία… [1]

Η αναφορά στον κ. Continsouza δεν σημαίνει ότι ο γάλλος εφευρέτης ήρθε στον Πειραιά. Απλά ο πλανόδιος κινηματογραφιστής χρησιμοποιούσε για τις προβολές ένα μηχάνημα που είχε κατασκευαστεί στο εργοστάσιό του.[2] Από ένα δημοσίευμα της εφημερίδας Χρονογράφος (10 Μαρτίου) πληροφορούμαστε ότι ο κινηματογράφος του Δημοτικού Θεάτρου αποτελούσε μέρος μιας παράστασης γαλλικού Βαριετέ.

Οι Πειραιώτες είδαν «τον σιδηρόδρομον των Παρισίων, πανόραμα σιδηρ. Γραμμής, γυμνάσια πυροβολικού, τον ταχυδακτυλουργόν Κούτσον, το κωμικόν όνειρον» κι ακόμα  την πλατεία των Παρισίων, μέγα χορόν χορευτριών επί της σκηνής, κωμικό μαγνητιστή, γυμνάσια πεζικού, μεγάλη ταυρομαχία Ισπανών και άλλα.[3]

Όχι ένας έλληνας αλλά ένας ξένος πλανόδιος κινηματογραφιστής αποτέλεσε την αφορμή για το ρίζωμα του κινηματογράφου στον Πειραιά. Ο ξένος προφανώς έφτασε με πλοίο στο λιμάνι του Πειραιά και έτυχε να πέσει πάνω στον Γιάννη Συνοδινό. Η γλαφυρή περιγραφή αυτής της πρώτης επαφής του απλοϊκού πειραιώτη με την εφεύρεση του 20ου αιώνα καταγράφηκε από τον εκδότη του Κινηματογραφικού Αστέρος Ηρ. Οικονόμου και αντανακλά με τον καλύτερο τρόπο το κλίμα της εποχής. Άλλωστε αποτελεί την μοναδική διασωθείσα μαρτυρία ενός πρωτοπόρου κινηματογραφιστή που ξεκίνησε σαν ένας καφετζής για να εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους κινηματογραφικούς επιχειρηματίες την περίοδο του μεσοπολέμου.

Εγώ παιδί μου, ήμουνα ένας απλούς καφετζής στον Πειραιά, και δεν είχα ιδέα να γίνω θεατρίνος… Άπλωνα τα τραπεζάκια μου λοιπόν στο Πασσά Λιμάνι, όταν ήτανε λιακάδα το χειμώνα, δροσούλα το καλοκαίρι και σερβίριζα τα καφεδάκια, τα λουκουμάκια, τις παγωμένες λεμοναδίτσες μου και μάζευα δεκαρίτσες, όταν μια μέρα μούρχεται ένας γάλλος ήτανε, φραντσέζος ήτανε, μακαρουνάς ήτανε, ιταλός, αυστριακός, εγγλέζος, δεν ξέρω, φράχτεν, φρούχτεν, μερσί, παρντόν έλεγε και μούδωσε τέλος πάντων να καταλάβω ότι είχε ένα μπαούλο μέσα στο οποίο είχε μια μηχανή κινηματογράφου και μου πρότεινε να συνεργασθούμε. Αυτό έγινε στα 1905 περίπου. Ο κόσμος, μου έλεγε, θάτρεχε να ιδή, θα υπερτιμούσα λίγο τα ποτά και θα τούδινα κι αυτουνού ένα ποσοστό. Σκέφτηκα το πράγμα, δέχτηκα την πρότασι, έστησε ένα πανί, έβαλε τη μηχανή που φωτιζότανε τότε μ΄ασετυλίνη και γύριζε με το χέρι και μοιράσαμε τα φέιγ βολάν. 10

Σύμφωνα με τον Αλ. Μούντανο, που κατέγραψε την ιστορία του κινηματογράφου στον Πειραιά, η προβολή αυτή έγινε το 1903 κι ο ξένος ήταν ο άγγλος κ. Δαυίδ τον οποίο ο ίδιος ο Συνοδινός προσκάλεσε να κάνει τις προβολές.11 Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως η ιστορική ακρίβεια έχει πολύ λιγότερη αξία από την αντίδραση του κοινού σ΄αυτήν την πρώτη προβολή, σύμφωνα πάντα με την περιγραφή του Συνοδινού.

Το βράδυ, σωστή διαδήλωση στο Πασσά Λιμάνι. Τα Κρητικά, τα Μανιάτικα, η συνοικία Βάβουλα, ο Περαίας είχε μαζευτή οικογενειακώς. Εγώ και τα δυό μου γκαρσόνια τρίβαμε τα χέρια μας από χαρά… όταν με την προβολή της πρώτης ταινίας, μιας ταινίας 50-60 μέτρων που παράσταινε ένα σιδηρόδρομο πούτρεχε, όλος ο κόσμος που στην αρχή στεκόταν χαζεύοντας σε κάποια απόστασι, τόσο ενθουσιάστηκε απ΄αυτά πούβλεπε να… γίνωνται στο πανί, συνεργεία του διαβόλου γυιέ μ΄! Οπως έλεγε, ώστε εισορμώντας να καταλάβη μια θέσι, δημιούργησε τέτοιο κακό, έκανε τόση ζημιά στα σερβίτσια, που δεν μπορέσαμε να πιάσουμε δεκάρα. Έτσι η πρώτη προσπάθεια απέτυχε, γρήγορα όμως καταλάβαμε ότι με το νοίκιασμα των καρεκλών μπορούσε να μπή στα πράγματα λίγη τάξη, ώστε από την άλλη μέρα όλα πήγαιναν θαυμάσια και… έμπλεξα στη δουλειά αυτή.

Από τη στιγμή εκείνη το καφενείο Αρκαδία του Πασαλιμανιού μετετράπη στην πρώτη κινηματογραφική αίθουσα του Πειραιά, εγκαθιδρύοντας συστηματικές προβολές,  εγκαταλείποντας ακόμα και το όνομά της ελληνικής επαρχίας που έφερε για χάρη του βασιλικού προαστίου των Περισίων, τις Βερσαλλίες!

Το 1913 οικοδομείται στο Πασαλιμάνι, η πρώτη αποκλειστικά κινηματογραφική αίθουσα του λιμανιού από τον Γ. Συνοδινό και του δίνεται το όνομα «Ολύμπια». Αργότερα μετονομάστηκε σε «Κάπιτολ». Είχε προηγηθεί βέβαια, μια δεκαετία πριν, η μετατροπή του καφενείου «Βερσαλίαι» σε κινηματογράφο του ίδιου επιχειρηματία  που από καφεπώλης μετεξελίχτηκε σε δραστήριο κινηματογραφιστή.


[1] Παρατίθεται από τον Δανιήλ Ορφανουδάκη στο «Ο κινηματογράφος στην Ελλάδα», Πειραιάς 1998, σελ. 9.

[2] Ο κ. Continsouza από το 1896  είχε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας κινηματογραφικών μηχανών και συνεργάστηκε κυρίως με την εταιρία Pathe στην κατασκευή μηχανών κινηματογράφου.

[3] Οι αναφορές στην εφημερίδα Χρονογράφος πάρθηκαν από το βιβλίο «Δημοτικό θέατρο Πειραιά» του Νίκου Αξαρλή, εκδ. Οδός Πανός, 2001.

Advertisements

Συζήτηση

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Κατηγορίες

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Μαζί με 20 ακόμα followers

ΑΡΧΕΙΟ

Αρέσει σε %d bloggers: